Toàn quốc BẮT BUỘC TRƯNG CẦU VÀ QUYỀN TỰ YÊU CẦU GIÁM ĐỊNH THƯƠNG TÍCH

Trong quá trình giải quyết các vụ án hình sự liên quan đến tính mạng và sức khỏe, việc xác định chính xác mức độ tổn hại cơ thể là một khâu vô cùng quan trọng. Đây chính là từ khóa chính để các cơ quan tố tụng cũng như các đương sự bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình một cách tối ưu. Nhằm giúp người dân hiểu rõ hơn về các bước thực thi quyền lợi này, tổ chức luật Long Phan PMT xin cung cấp những phân tích chuyên sâu về quy trình chuyên môn trên. Việc nắm vững các quy định pháp lý sẽ giúp quý khách hàng chủ động hơn khi đối diện với các tình huống tranh chấp pháp lý phức tạp.

Trên thực tế, không phải bất kỳ cá nhân nào khi bị xâm phạm về thân thể cũng có thể lập tức tự mình tìm đến các tổ chức chuyên môn để yêu cầu đo lường tỷ lệ thương tật ngay từ đầu. Đối với tố tụng hình sự, phương thức vận hành chuẩn quy chuẩn và mang tính pháp lý cao nhất phải là việc cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng ra quyết định trưng cầu. Chỉ trong các hoàn cảnh đặc biệt, khi chủ thể có quyền lợi đã chủ động đưa ra đề xuất nhưng bị từ chối hoặc không được đáp ứng, thì quyền tự mình thực hiện quy trình này mới được kích hoạt như một công cụ cứu cánh hợp pháp.

Căn cứ vào Khoản 4 Điều 206 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng bắt buộc phải ra quyết định trưng cầu giám định khi nhận thấy cần phải làm rõ về tính chất của vết thương, tỷ lệ tổn hại sức khỏe cụ thể hoặc mức độ suy giảm khả năng lao động của nạn nhân. Quy định mang tính bắt buộc này đóng vai trò nền tảng, là mắt xích không thể thiếu để các cơ quan chức năng phân loại tội danh, định khung hình phạt một cách khách quan nhất, ngăn ngừa triệt để tình trạng phán quyết cảm tính chỉ dựa trên những lời khai một chiều hoặc các chứng từ y khoa tạm thời, rời rạc.

Để phân biệt rõ ràng hai cơ chế này, Long Phan PMT tổng hợp các tiêu chí cốt lõi dưới đây nhằm giúp Quý khách hàng dễ dàng đối chiếu:

Về chủ thể có thẩm quyền thực hiện: Đối với hoạt động trưng cầu giám định, quyền hạn này thuộc về các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng (như Cơ quan Điều tra, Viện Kiểm sát, Tòa án). Ngược lại, quyền tự mình yêu cầu giám định lại thuộc về phía các đương sự trong vụ án hoặc người đại diện hợp pháp của họ.

Về hoàn cảnh và điều kiện áp dụng: Cơ chế trưng cầu được thực hiện khi phát sinh nhu cầu chuyên môn cần làm sáng tỏ tính chất vết thương, mức độ tổn hại đến sức khỏe hay khả năng lao động của con người. Trong khi đó, việc tự mình yêu cầu chỉ được chấp nhận khi chủ thể đã gửi đơn đề nghị cơ quan tiến hành tố tụng trưng cầu nhưng yêu cầu đó bị khước từ hoặc không được thực hiện.

Về thành phần hồ sơ gửi đến cơ quan chuyên môn: Thủ tục trưng cầu đòi hỏi phải có văn bản quyết định trưng cầu chính thức từ cơ quan tố tụng, đi kèm với hồ sơ vụ việc và đối tượng cần xem xét. Đối với thủ tục tự yêu cầu, người nộp phải chuẩn bị văn bản yêu cầu tự viết, toàn bộ hồ sơ y tế, tài liệu liên quan cùng các giấy tờ pháp lý chứng minh tư cách tham gia tố tụng của mình.

Về giá trị áp dụng thực tiễn: Hoạt động trưng cầu diễn ra hết sức phổ biến và xuyên suốt qua tất cả các giai đoạn từ tiếp nhận tin báo tố giác tội phạm, điều tra, truy tố cho đến xét xử. Ở hướng ngược lại, quyền tự yêu cầu được xem là một hành lang pháp lý đặc biệt, một công cụ hữu hiệu để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân khi các cơ quan tố tụng không phê duyệt nguyện vọng chính đáng của họ.

Theo tinh thần tại Khoản 1 và Khoản 2 Điều 207 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, các chủ thể bao gồm đương sự, người đại diện hợp pháp, người bị buộc tội, người bào chữa cùng những bên tham gia tố tụng khác hoàn toàn có quyền gửi văn bản đề nghị cơ quan tố tụng ra quyết định trưng cầu chuyên môn. Nếu nhận thấy tiến độ xử lý của cơ quan điều tra có dấu hiệu chậm trễ, người bị hại hoặc luật sư bảo vệ nên nhanh chóng soạn thảo đơn kiến nghị bằng văn bản, đính kèm đầy đủ các bệnh án, hồ sơ khám chữa bệnh cùng các chứng cứ kèm theo để thúc đẩy tiến trình.

Cần lưu ý rằng, quyền tự mình tiến hành yêu cầu giám định không phải là một quyền hạn vô điều kiện mà là một ngoại lệ có tính ràng buộc nghiêm ngặt. Phù hợp với Khoản 3 Điều 207 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, các đương sự hoặc người đại diện chỉ được tự mình liên hệ tổ chức chuyên môn sau khi đã thực hiện quyền kiến nghị trưng cầu lên cơ quan có thẩm quyền nhưng không được chấp thuận. Đồng thời, Khoản 3 Điều 3 Luật Giám định tư pháp 2025 cũng tái khẳng định mạnh mẽ nguyên tắc này, quy định người yêu cầu giám định tư pháp chỉ có tư cách hợp pháp để tự mình hành động sau khi đề nghị trưng cầu bị cơ quan tiến hành tố tụng từ chối.

Bên cạnh đó, các tổ chức chuyên môn về giám định cũng không mang nghĩa vụ phải tiếp nhận toàn bộ mọi hồ sơ yêu cầu từ cá nhân. Dựa trên quy định tại Khoản 1 Điều 38 Luật Giám định tư pháp 2025, tổ chức giám định có toàn quyền từ chối thực hiện nếu nội dung vụ việc không thuộc phạm vi chuyên môn của họ, hồ sơ tài liệu cung cấp bị thiếu hụt không đủ cơ sở để đưa ra kết luận, đơn vị không đáp ứng đủ máy móc trang thiết bị cần thiết, hoặc xuất hiện các yếu tố làm ảnh hưởng đến tính độc lập, khách quan của quá trình làm việc. Do đó, việc chuẩn hóa, hoàn thiện hồ sơ một cách khoa học và chặt chẽ trước khi nộp là điều kiện kiên quyết để tránh các rủi ro bị từ chối.

Bài viết trên đã phân tích toàn diện các trường hợp bắt buộc trưng cầu giám định thương tích của cơ quan tố tụng, cũng như điều kiện nghiêm ngặt để đương sự thực hiện quyền tự yêu cầu giám định khi bị từ chối, giúp đảm bảo tính minh bạch và bảo vệ quyền lợi hợp pháp tối đa trong tố tụng hình sự. Long Phan PMT cam kết cung cấp dịch vụ tư vấn chuyên nghiệp, nhanh chóng và hiệu quả, giúp Quý khách hàng giải quyết các vấn đề pháp lý liên quan một cách thuận lợi và đúng quy định. Liên hệ ngay hotline 1900636387 để được tư vấn miễn phí.