Toàn quốc Buồn Ngủ Khi Lái Xe: Ngưng Thở Khi Ngủ Có Liên Quan?

Buồn Ngủ Khi Lái Xe: Ngưng Thở Khi Ngủ Có Liên Quan?
Có những người ngủ đủ thời gian nhưng khi ngồi sau vô-lăng vẫn thường xuyên ngáp, mắt nặng trĩu hoặc khó duy trì sự tỉnh táo trên những đoạn đường dài. Nếu tình trạng này lặp lại, nguyên nhân không nhất thiết chỉ là thiếu ngủ.

Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA) là một trong những rối loạn giấc ngủ có thể liên quan đến tình trạng buồn ngủ ban ngày. Khi OSA không được kiểm soát, sự buồn ngủ này có thể trở thành vấn đề đáng lưu ý đối với những người thường xuyên lái xe.

American Thoracic Society (ATS) ghi nhận OSA có liên quan đến nguy cơ tai nạn giao thông cao hơn, đồng thời nhấn mạnh việc đánh giá tình trạng buồn ngủ và tiền sử tai nạn hoặc suýt tai nạn khi thăm khám người nghi ngờ OSA.

Vì sao OSA có thể khiến việc lái xe trở nên khó khăn?
OSA xảy ra khi đường thở phía trên bị hẹp hoặc tắc nghẽn lặp đi lặp lại trong lúc ngủ. Mỗi sự kiện có thể làm giấc ngủ bị gián đoạn và ảnh hưởng đến chất lượng nghỉ ngơi.

Người bệnh đôi khi không hề nhớ mình đã thức giấc bao nhiêu lần trong đêm. Họ chỉ nhận thấy hậu quả vào ngày hôm sau: khó tỉnh táo, giảm tập trung hoặc cảm giác dù đã ngủ đủ nhưng vẫn chưa thực sự hồi phục.

Khi phải lái xe, khả năng duy trì sự tỉnh táo và phản ứng nhanh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

AASM cảnh báo tình trạng buồn ngủ khi lái xe có thể làm giảm sự tỉnh táo, khả năng chú ý và thời gian phản ứng, từ đó làm tăng nguy cơ xảy ra tai nạn.

Không phải cứ buồn ngủ khi lái xe là do ngưng thở khi ngủ
Đây là điểm cần phân biệt.

Buồn ngủ sau một đêm ngủ quá ít, làm việc theo ca, lái xe liên tục trong thời gian dài hoặc sử dụng một số loại thuốc có thể khiến khả năng tỉnh táo giảm xuống.

Rượu và các yếu tố làm rối loạn giấc ngủ cũng có thể góp phần vào tình trạng buồn ngủ khi lái xe.

Vì vậy, không thể nhìn thấy một lần buồn ngủ sau tay lái rồi kết luận ngay rằng người đó mắc OSA.

Điều đáng quan tâm hơn là tình trạng buồn ngủ có lặp lại hay không và có đi kèm các dấu hiệu của rối loạn hô hấp khi ngủ hay không.

​

Những dấu hiệu nào khiến OSA đáng được nghĩ đến?
Một người thường xuyên buồn ngủ khi lái xe nên chú ý hơn nếu đồng thời có những biểu hiện xảy ra trong lúc ngủ.

Ngáy lớn kéo dài là một dấu hiệu thường gặp. Ngoài ra, người ngủ cùng có thể nhận thấy những khoảng ngừng thở, sau đó là tiếng thở mạnh, khịt mũi hoặc nghẹn thở.

Ban ngày, người bệnh có thể:

• Dễ buồn ngủ trong những tình huống ít vận động.
  
  
• Khó tập trung trong thời gian dài.
  
  
• Cảm thấy mệt dù đã ngủ đủ.
  
  
• Thường xuyên ngáp hoặc có cảm giác phải cố gắng để duy trì sự tỉnh táo.
  
  
• Cảm thấy hiệu suất làm việc giảm so với trước.
  

ATS cũng khuyến nghị khi đánh giá người nghi ngờ hoặc đã được xác nhận OSA cần hỏi về tình trạng buồn ngủ ban ngày cũng như các vụ tai nạn hoặc suýt tai nạn liên quan đến buồn ngủ, mệt mỏi hoặc thiếu tập trung.

Dấu hiệu nguy hiểm nhất không nằm ở chỉ số AHI
AHI là chỉ số quan trọng trong đánh giá ngưng thở khi ngủ, nhưng không nên dùng riêng chỉ số này để dự đoán khả năng lái xe của một người.

Một người có AHI cao chưa chắc sẽ buồn ngủ khi lái xe. Ngược lại, một người có tình trạng buồn ngủ rõ rệt vẫn cần được đánh giá nguyên nhân ngay cả khi chỉ nhìn vào một chỉ số không cho thấy toàn bộ vấn đề.

ATS lưu ý rằng việc dự đoán nguy cơ tai nạn ở từng cá nhân là không chính xác nếu chỉ dựa vào sự hiện diện của OSA. Nguy cơ còn liên quan đến mức độ buồn ngủ và nhiều yếu tố khác.

Vì vậy, khi đánh giá người bệnh có nguy cơ lái xe trong trạng thái buồn ngủ, cần quan tâm đến triệu chứng thực tế và hành vi khi lái xe, chứ không chỉ nhìn vào kết quả xét nghiệm.

Từng suýt ngủ quên khi lái xe là dấu hiệu không nên xem nhẹ
Nếu một người đã từng:

• Gật gù khi đang lái xe.
  
  
• Không nhớ rõ một đoạn đường vừa đi qua.
  
  
• Chệch làn hoặc phản ứng chậm vì buồn ngủ.
  
  
• Phải mở cửa kính, bật nhạc lớn hoặc dùng các biện pháp khác để cố tỉnh.
  
  
• Từng xảy ra va chạm hoặc suýt va chạm do buồn ngủ.
  

thì vấn đề cần được quan tâm không còn đơn thuần là “ngủ chưa đủ”.

Đặc biệt, nếu những tình huống này xuất hiện cùng ngáy lớn, ngừng thở khi ngủ hoặc buồn ngủ ban ngày kéo dài, nên được đánh giá về rối loạn giấc ngủ.

Đừng cố chống buồn ngủ để tiếp tục lái
Khi bắt đầu cảm thấy buồn ngủ, cố mở mắt, uống cà phê hoặc bật nhạc lớn không phải là cách giải quyết nguyên nhân.

AASM khuyến nghị người lái xe không nên tiếp tục lái khi đang thiếu ngủ hoặc buồn ngủ; nếu cảm thấy quá buồn ngủ, cần dừng xe tại vị trí an toàn và nghỉ ngơi.

Điều này đặc biệt quan trọng với người có dấu hiệu buồn ngủ lặp lại dù đã ngủ đủ thời gian.

Nếu nguyên nhân phía sau là OSA, việc nghỉ tạm thời chỉ giải quyết tình huống trước mắt. Người bệnh vẫn cần được đánh giá và điều trị nguyên nhân.

Điều trị OSA có thể giúp giảm nguy cơ liên quan đến lái xe
Nếu OSA được xác nhận và người bệnh phù hợp với CPAP, điều trị có thể cải thiện tình trạng buồn ngủ và khả năng thực hiện các nhiệm vụ liên quan đến sự tỉnh táo.

ATS đưa ra khuyến nghị điều trị OSA bằng CPAP ở bệnh nhân đã được xác nhận OSA thay vì không điều trị nhằm giảm nguy cơ liên quan đến lái xe. Các nghiên cứu được guideline đánh giá cũng cho thấy điều trị CPAP có thể cải thiện hiệu suất lái xe mô phỏng và có khả năng giảm nguy cơ tai nạn do buồn ngủ.

Điều đó không có nghĩa cứ mua CPAP là có thể giải quyết ngay vấn đề.

Trước hết cần xác định người bệnh có OSA hay không, mức độ và đặc điểm rối loạn hô hấp như thế nào, sau đó mới lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Đã dùng PAP nhưng vẫn buồn ngủ khi lái xe thì sao?
Nếu đang điều trị OSA nhưng vẫn thường xuyên buồn ngủ, không nên mặc định rằng chỉ cần tăng áp lực máy.

Cần xem xét nhiều yếu tố:

• Máy có được sử dụng đủ thời gian hay không.
  
  
• Mặt nạ có bị rò khí nhiều không.
  
  
• Phương thức PAP có phù hợp không.
  
  
• Các triệu chứng OSA đã cải thiện chưa.
  
  
• Người bệnh có ngủ đủ và đúng giờ không.
  
  
• Có sử dụng thuốc gây buồn ngủ hoặc có rối loạn giấc ngủ khác không.
  

ATS nhấn mạnh việc đánh giá mức độ tuân thủ và đáp ứng điều trị ở các lần theo dõi tiếp theo.

Vì vậy, PAP không chỉ là chuyện đeo mặt nạ mỗi đêm, mà còn cần theo dõi xem điều trị có thực sự kiểm soát được vấn đề hay không.

Ai nên kiểm tra nguy cơ OSA nếu thường xuyên lái xe?
Không phải tất cả người lái xe đều cần làm xét nghiệm giấc ngủ.

Tuy nhiên, việc đánh giá OSA đáng được cân nhắc nếu một người thường xuyên lái xe và đồng thời có nhiều dấu hiệu như:

Buồn ngủ ban ngày: thường xuyên khó duy trì sự tỉnh táo dù đã ngủ đủ.

Triệu chứng khi ngủ: ngáy lớn, ngừng thở hoặc thở hổn hển được người bên cạnh phát hiện.

Ảnh hưởng khi lái xe: từng gật gù, suýt ngủ quên hoặc xảy ra tình huống nguy hiểm vì buồn ngủ.

Yếu tố nguy cơ: có những đặc điểm hoặc bệnh lý đi kèm làm tăng khả năng mắc OSA.

Khi có nghi ngờ, bác sĩ có thể chỉ định đánh giá giấc ngủ bằng phương pháp phù hợp. ATS cũng khuyến nghị đánh giá chẩn đoán và điều trị sớm ở những người có nghi ngờ OSA và được xác định là có nguy cơ cao khi lái xe.

Tỉnh táo khi lái xe cũng là một phần của điều trị
Ngưng thở khi ngủ không chỉ ảnh hưởng đến chuyện ngáy hoặc chất lượng giấc ngủ ban đêm.

Ở người có buồn ngủ ban ngày, vấn đề còn liên quan đến khả năng duy trì sự tỉnh táo trong những hoạt động đòi hỏi tập trung cao, trong đó có lái xe.

Do đó, nếu bạn ngủ đủ nhưng vẫn thường xuyên buồn ngủ khi cầm lái, đặc biệt khi có ngáy hoặc dấu hiệu ngừng thở lúc ngủ, đừng chỉ cố tìm cách để tỉnh táo hơn.

Hãy tìm nguyên nhân.

Nếu nguyên nhân là OSA, điều trị đúng có thể giúp kiểm soát rối loạn hô hấp khi ngủ và cải thiện tình trạng buồn ngủ ban ngày. Việc lựa chọn CPAP, APAP hay phương thức PAP khác cần dựa trên chẩn đoán và hướng điều trị phù hợp.

Cần tư vấn máy CPAP, APAP cho người bị ngưng thở khi ngủ?
Nếu bạn đã được chẩn đoán OSA và có chỉ định PAP, VietHealthMed – Giải pháp máy thở ResMed & BMC chính hãng hỗ trợ tư vấn thiết bị và mặt nạ phù hợp với nhu cầu sử dụng.

Các dòng như ResMed AirSense 10 AutoSet, AirMini và BMC G2S A20 có thể được tham khảo tùy theo chỉ định, thói quen sử dụng và nhu cầu di chuyển. Với những trường hợp cần BiPAP/BPAP hoặc phương thức hỗ trợ hô hấp khác, thiết bị cần được lựa chọn dựa trên tình trạng cụ thể.

CÔNG TY TNHH THƯƠNG MẠI VÀ DỊCH VỤ SỨC KHOẺ VIỆT – VIETHEALTHMED

Địa chỉ: 83/53 Phạm Văn Bạch, Phường Tân Sơn, TP. Hồ Chí Minh, Việt Nam
Hotline: 0917205200 – 0703196857
Zalo/WhatsApp: +84 917 205 200
Email: vn.healthmed@gmail.com
Website: maythoresmed.com | maythovn.com | viethealthmed.com