Nắm vững các phản ứng hóa học và nguyên lý hương vị giúp người nội trợ thoát khỏi sự phụ thuộc vào công thức để sáng tạo món ăn. Nhiều người có thói quen phụ thuộc vào định lượng trên công thức. Căn bếp biến thành phòng thí nghiệm, nơi người nấu đong đếm từng gram gia vị. Đầu bếp Vũ Nhất Thông, người sáng lập Trung tâm dạy nấu ăn Eric Vũ Cooking Class, cho biết công thức thực chất là bản đồ cho người mới bắt đầu. Sự sáng tạo trong ẩm thực không đến từ việc nêm nếm tùy tiện, mà bắt nguồn từ việc hiểu bản chất từng bước chế biến. Ông Thông cho biết, để không phụ thuộc công thức, người nấu cần tìm hiểu lý do của các thao tác chế biến. Ví dụ, phi tỏi trước khi xào rau giúp nhiệt độ cao của dầu giải phóng hợp chất lưu huỳnh, tạo mùi thơm. Khi áp chảo thịt, nhiệt độ cao kích hoạt phản ứng Maillard, tạo màu nâu trên bề mặt và giữ độ ẩm bên trong. Việc thêm axit như chanh, giấm vào gỏi giúp nguyên liệu chín tái, đồng thời cân bằng vị béo và mặn. Về nguyên lý thẩm thấu trong tẩm ướp, ông Thông cho biết khi ướp muối vào thịt trước khi nấu, muối hút nước ra ngoài, sau đó hòa tan và ngấm ngược trở lại, giúp thịt giữ nước khi tác động nhiệt. Tương tự, kỹ thuật để thịt "nghỉ" sau khi nướng hoặc rán cho phép các sợi cơ thư giãn, phân bổ lại lượng nước cốt, tránh tình trạng bít tết bị chảy nước khi thái. Đối với nước xốt, hiện tượng nhũ tương hóa (emulsification) giúp hòa trộn hai chất lỏng kỵ nhau như dầu và nước. Bằng cách thêm nguyên liệu trung gian như lòng đỏ trứng, mù tạt hoặc tỏi nghiền, người nấu có thể gắn kết các phân tử dầu và nước, tạo ra hỗn hợp đặc.